Gói

Tôi gói
Những hạnh phúc, buồn đau, mong mỏi, nhớ thương
vào trong tủ lạnh

Advertisements
Published in: on March 15, 2015 at 6:26 pm  Leave a Comment  

Phía bên kia bán cầu đang ngủ

Phía bên kia bán cầu đang ngủ

Là những người không nhớ hôm qua

hoặc theo đuổi những giấc mơ không đầu không cuối

Có tội lỗi, ngọt ngào, dịu êm, hoang mang và không biết trước.

Đây này, nhìn xem

Ánh sáng đang từng bước cày sâu vào lòng đất,

đánh thức lũ sâu non mau lớn, nhanh gặm những mầm non không kém tuổi

Lũ chim ríu rít đòi ăn

Con đại bàng tỏ tường, lũ chuột trù cần mẫn

Cuộc sống ầm vang nhưng cũng không thiếu nhộn nhịp như màn đêm cũng cùng lúc đó

Êm ả như nhịp cánh thở của loài cú

Sáng suốt như lũ dơi không sợ màn đêm

Phía bên kia bán đầu không ngủ

Cho đủ những cuộc đời không bao giờ mệt mỏi

Ổn ã như đại dương vỗ vào vách đá

Bọt trắng lại trở về với đáy sâu xanh thẳm

Mang hơi ấm mặt trời cho lũ phù du ngái ngủ

Cuộc sống bắt đầu từ đây.

Ngày hôm qua gõ cửa hỏi tôi

– Quả trứng  đâu rồi?

– Quả trứng nào?

– Quả trứng tôi đã từng đưa cho bạn, chỉ một lần đập vỡ để cứu điều thiêng liêng nhất

Chỉ một lần duy nhất có nhớ không?

– Quên mất rồi, quả trứng của tôi đã nở

– Vậy ư

Con gà đã đập cánh bay đi

Gáy o o, mỗi khi trái đất lặc lè xoay thêm nửa vòng nữa.

Tiêng o o rơi thành những quả trứng khác

Cho thêm nhiều người cơ hội cứu điều thiêng liêng kia

Là một cuốn sách, là một chiếc bình gốm, là một cánh hoa hồng, là một lần lỡ lời buột miệng,

là sự ngu dốt bồng bột tuổi thơ

hay một người đã đi không còn nữa, một trái tim xước nhiều không vá được

đạo đức mòn mỏi, giới tính lung lay 😛

Ô hay, chúng ta cần nhiều buổi sáng

đến vậy ư!.

Hanoi, September 20, 2010 at 11:16pm

Published in: on March 6, 2015 at 4:46 pm  Leave a Comment  

Hòn đảo

Chúng tôi ngồi ở một  góc phố bồng bềnh trong đêm mưa, góc phố là một hòn đảo vắng lặng trôi giữa dòng nước xiết đang đổ ào ào xuống cống.Chúng tôi mỗi đứa nghĩ một hướng. Nghĩa là mỗi đứa lại như một hòn đảo bồng bềnh trôi nổi trong liên tu bất tận, ào ào rên xiết của một tỷ thứ chợt nhảy ra, mất đi, của những thứ được gọi là: đang nghĩ linh tinh.Tôi hỏi cái nghĩ linh tinh, rằng cô ấy đang nghĩ linh tinh những gì. Làm sao biết được.Tôi cắn hạt hướng dương, thật khéo để cái vỏ bật làm đôi, vỡ tách, nhân đại âm thanh dành cho một con kiến sẽ là tiếng vỡ toác của thềm lục địa. Cái vỏ rơi ngửa vào vũng nước bồng bềnh như bãi cát trắng chìm nổi giữa biển hồ của các côn trùng nhỏ xíu.

Chúng ta những hòn đảo bên này vỡ toác, bên kia sinh sôi của được và mất, trôi bồng bềnh trong đại dương của những sự lựa chọn, lúc ồn ào náo nhiệt như một đàn cá trích, lúc lạnh lùng tàn nhẫn như những vết răng của con cá mập, hay đôi khi lại trầm tĩnh như mẹ con cá voi kể cho nhau bằng thứ sóng siêu âm chỉ có lòng đất mới hiểu.

Tôi bồng bềnh. Cô ấy bồng bềnh. Và thế là chạm vào nhau.

Là nắm tay nhau, đi bộ liên miên qua những ngã tư và những cột đèn, những láo nhao xe sang và xe xích lô đủ loại.

Tôi hỏi Sọ tôi, những hòn đảo sinh ra từ đâu? Hoặc như sự khác nhau của chúng ta, con người, trước sự lựa chọn, chỉ là thêm hoặc bớt một cuộc đời, chia tay hoặc ở bên mình. Thế là đã khác nhau lắm rồi. Thế là những hòn đảo sẽ tách hoặc nhập vào nhau theo các biến số vô thường khó định.

Sách nói chẳng sai, rằng cuộc đời của Pi phải thế khi con nhân mã ở trong vườn chạy thật xa chẳng qua chỉ để tìm lại con Nhân Mã.

Và bồng bềnh french kiss trong nhạc trầu văn, tình tính tang đủ cả.

Hanoi June 30, 2011

Published in: on March 6, 2015 at 4:43 pm  Leave a Comment  

Làn da – Sư thầm kín hay là khiêu gợi

The Princess of Montpensier

Cảnh đêm tân hôn trong phim Quân chúa Montpensier (The Princess of Montpensier – 2010) của đạo diễn Bertrand Tavernier.

Đây là phân cảnh nhà gái làm sạch cô dâu trước sự chứng kiến của bố mẹ, họ hàng để trao nguyên đai nguyên kiện cho chú rể (với sự hiện diện của nhà trai bên ngoài). Trong lúc họ động phòng thì 2 ông thông gia ngồi chơi cờ vua, 2 bà thông gia và người hầu chờ đợi trong căng thẳng. Sau khi cô dâu hét lên thì người hầu vào lấy bằng chứng trinh tiết. Hai nhà thông gia lúc này mới dãn mặt vui mừng!

Ngoài cách kể chuyện dửng dưng của Bertrand về cuộc đời của cô Marie de Mézières vợ của huân tước Montpensier, ta còn thấy bộ phim có những phân cảnh xuất sắc về hội họa cổ điển phương Tây (món quà phụ trội cho những ai quan tâm đến hội họa khi xem phim)

Chi tiết này làm tôi liên tưởng đến ý của John Berger (Ways of Seeing, đã được dịch bởi dịch giả Nguyễn Như Huy) về sự hiện diện xã hội và vị thế của người phụ nữ trong những bức tranh khỏa thân truyền thống của châu Âu. Trong đó, người phụ nữ xuất hiện trong cái nhìn nhòm ngó, theo dõi (bị động như một món đồ vật, hay trong phim này là một dạng hàng hóa củng cố tài sản, địa vị) khác hẳn với sự hiện diện của đàn ông trên tranh (chủ động).

Qua đó John Berger đã phân định giữa khỏa thân (nudity) với trần truồng (nakedness)

Theo cách phân biệt thông thường, trần truồng là kết quả của hành động cởi quần áo, còn khỏa thân là một hình thực biểu lộ nghệ thuật. Nhưng nếu đặt cả hai hiện tượng này vào khung tranh (và khung hình máy quay) và mối liên kết tình dục giữa ‘nó’ với người nhìn/xem.chiêm ngưỡng ‘nó thì:

– khỏa thân là một cách vận trang/ngụy trang trong chính một lớp da của một con người khác để trình diện/trình diễn, để trở thành đối tượng trong mắt của người ngoài.

Concept này được đạo diễn người Tây Ban Nha – Pedro Almodóvar khai thác rất sâu sắc trong bộ phim La piel que habito (The Skin I Live In – 2011).

– Trong khi đó, sự trần truồng là hành vi tự thân (độc thoại, riêng tư)

Cũng theo John Berger, trong hội họa truyền thống châu Âu cũng chỉ có khoảng 100 bức họa phá đi tính hình thức của khỏa thân, đặc biệt là khi họa sỹ ‘thất bại’ trong việc chuyển hóa sự trần truồng thành khỏa thân khi vai trò của kẻ ngoài cuộc (người quan sát), tính trung lập của họa sỹ bị đánh mất.

Cũng phải nói thêm, khi vai trò phụ nữ trong xã hội thay đổi, cô ta không còn trình diện như một dạng “hàng hóa” của người khác mà tự chọn mình là một dạng hàng hóa thì sự trần truồng lên ngôi. Không liên quan đến đạo đức đâu nhé!

Còn cảnh được sắp đặt trong phim La piel que habito, đạo diễn Pedro Almodóvar tiếp tục khai thác 1 concept trong hội họa truyền thống châu Âu về: khỏa thân, sự khác của trần truồng.

The Skin I Live In

The Skin I Live In

Bức ảnh này khiến tôi liên tưởng đến bức họa ‘phá cách’ Danae của Rembrandt. Trong đó người đàn bà khỏa thân ở ranh giới của sự riêng tư trần tục, một người đàn bà trần truồng không vì sự khiêu dâm với người xem mà nhìn về họ, hay cụp mắt xuống như là một công cụ của dục vọng. Xa xa bức họa là một cô hầu phòng. Nhưng cô hầu phòng của Rembrandt nhìn về phía ánh sáng. Còn nhân vật nam trong ảnh này lại đứng ở vị trí người xem: kẻ bị khiêu dâm, muốn sở hữu bởi sự trần truồng. => người xem và người đàn ông đằng xa kia chính là hình ảnh đối xứng trong 1 cái gương.

Concept này bản thân cũng đối xứng trong nhân vật chính khi cô ta đang trần truồng trong 1 lớp da (giả) giống như concept về sự khoản thân: trần truồng trong một lớp da trình diễn (ảo).

Còn lại câu chuyện trong bộ phim rất Tây Ban Nha, rất lòng vòng, rất hận thù và đầy bi kịch…

Ý hay nhất của phim này, theo tôi, chính là: trong thân thể người đàn bá có 1 người đàn ông, sản phẩm của một dục vọng (sự cưỡng hiếp). Và dường như, trong hàng thế kỷ, những người phụ nữ khỏa thân trong hội họa đều khoác lên bộ da để phục vụ cho những dục vọng của nam giới. Hay đúng hơn, bên trong bộ da đó chính là cái mà đàn ông muốn.

Quay trở lại bức Danae của Rembrandt, nếu chỉ riêng nó so sánh với bức ảnh này thực ra hơi khiên cưỡng một chút. Nhưng nếu so các bức Danae của Rembrandt (tk 17) với những bức trước đó của Tiziano Vecellio, của Titian thế kỷ 16 hay tranh khắc gỗ truyền thống từ những năm 430TCN thì sẽ có thêm những thông tin thú vị về sự dửng dưng của người đàn bà với người xem nhưng hướng đến một mục đích siêu nhiên (một chi tiết được Gustav Klimt triệt bỏ sự siêu nhiên)

Tất cả các họa sỹ đều khai thác tích nàng Danae – con gái độc của vua Acrisius, xứ Argos người bị nhốt trong khuê phòng bằng đồng với mái vòm có thể nhìn lên trời nhằm ngăn cản lời tiên tri” mình sẽ bị cháu trai (Perseus) giết. Nhưng cuối cùng Danae vẫn bị Zeus làm có thai qua một cơn mưa vàng.

Tất cả những bức họa khỏa thân Danae đều trong tư thế bị động (mắt ngước lên trời chờ đợi, có bức còn cho tay Danae với lên cao. Riêng Gustave Klimt vẫn cho nàng Danae nhắm mắt như một điều tất định nằm ngoài sự lựa chọn của nàng: không chống cự, không mới gọi, nhưng thực ra lại nằm trong tư thế dành cho mọi người!).

Còn bức Danae của Rembrandt, cô ta chủ động (nhưng không phải vì người xem) và quan sát ánh sáng của Zeus với thái độ tò mò lý trí, khiêu khích, thậm chí là xấc xược với bàn tay che mặt cho bớt chói (từ chối ánh sáng) – điều mà phụ nữ thế kỷ 17 không bao giờ làm thế

Nudity - Danae Rembrandt

Danaë – Rembrandt Oil on canvas – 185 cm × 203 cm (73 in × 80 in)

Còn đây là bức tranh của Klimt – cơn mưa vàng dung tục và sự thụ hưởng của Danae nhưng Danae chỉ vì bản thân cô ta thôi, không trình diễn gì cả. Tất cả khoái cảm đó không ai xen vào được, hay chính xác người xem là kẻ dòm trộm vào sự trần truồng của Danae, chứ cô ta không khỏa thân cho mọi người. Một cuộc cách mạng dành cho phụ nữ thế kỷ 19, họ là trung tâm của thế giới nhưng không vì đàn ông, mà cho chính sự hiện tồn của họ. Khiêu khích nhưng vẫn thầm kín và khiêu gợi.

Danae - Klimt

Danae – Gustav Klimt (1907) Dimensions 77 cm × 83 cm (30 in × 33 in)

Published in: on March 4, 2015 at 4:02 pm  Leave a Comment  

Ravic và Jeanne

–          Ravic… anh đến đây vì em à

–           Đúng,- Ravic đáp khe khẽ, trong khi 2 người xích lại gần nhau. – Vì em đấy, Jeanne ạ. Chỉ vì em mà thôi.

–          Chiếc taxi lăn bánh dọc phố Liège.

–          Trước đây có chuyện gì thế, Ravic?

–          Không có gì đâu.

–          Em cứ sợ…

–          Em đừng nghĩ đến nữa, không có gì đâu.

Jeanne nhìn anh và nói:

–          Em cứ tưởng là anh sẽ không bao giờ trở lại nữa.

Ravic cúi về phía Jeanne và thấy nàng run rẩy.

–          Jeanne, em đừng nghĩ gì hết, và đừng hỏi nữa. Em có trông thấy những ánh đèn đường và hàng ngàn tấm biển quảng cáo bằng đèn neon kia không? Chúng ta sống trong một thể kỷ đang tàn tạ, trong khi đó thì thành phố lại hừng hực sức sống. Chúng ta đã bị bứt xa khỏi mọi thứ, và chỉ còn có trái tim mình nữa thôi. Trước đây anh đã bị lạc lên mặt trăng, và anh đã về với em, vì em là sự sống. Em đừng hỏi gì thêm nữa. Tóc em còn cất giấu nhiều điều bí ẩn hơn là một ngàn câu hỏi. Ta có trước mắt một đêm – mấy giờ nữa… một thời gian vô tận, trước khi buổi sáng đến,  làm rung kính cửa sổ của chúng ta. Các sinh vật yêu nhau: tất cả là ở đó. Điều kỳ diệu nhất và bình thường nhất của thế giới; điều mà anh đã cả thấy tối nay, khi đêm bỗng trở thành như một khóm cây nở hoa, khi gió sực mùi dâu chín. Không có tình yêu, con người chỉ là một xác chết được nghỉ phép, một mảnh giấy có đề ngày tháng và đề tên. Thà chết còn hơn!

Ánh đèn đường lọt vào cửa kính xe taxi như một ánh hải đăng dọi vào một căn buồng tàu thủy. Đôi mắt Jeanne lần lượt tối sẫm rồi lại trong leo lẻo trên gương mặt xanh xao.

–          Chúng mình sẽ không chết, – nàng thì thầm trong vòng tay Ravic.

–          Không đâu. Chỉ có thời gian. Cái thời gian bị nguyền rủa ấy, nó bao giờ cũng chết, trong khi chúng ta bao giờ cũng sống. Khi em thức dậy thì đó là mùa xuân, và khi em ngủ thì đó là mùa thu, và giữa hai cái đó, hàng nghìn lần, là mùa đông và mùa hạ. Và khi có những con người yêu nhau đủ mạnh, thì họ cũng vĩnh viễn như nhịp đập của trái tim, hay như mưa gió. Với mỗi ngày tới, chúng ta là những kẻ chinh phục, em ạ. Và, với mỗi năm trôi qua, chúng ta là những kẻ chiến bại… nhưng điều đó có nghĩa gì đâu? Mà có ai thèm hiểu đâu? Chính giờ phút này là sự sống… và chính khoảnh khắc này là gần vĩnh viễn hơn cả…. mắt em sang long lanh, những hạt bụi sao bay về vô tận, các thần linh có thể già, nhưng miệng em trẻ, ẩn số đang run rẩy giữa chúng ta, cái Em và cái Anh, cái Gọi và cái Đáp, trong những buổi chiều và những buổi hoàng hôn…. Đó là phút xuất thần của tất cả những người yêu, từ những tiếng gầm xa xa của dục vọng thô bạo đến những cơn giông thiếp vàng, từ cội nguồn xa xôi của những con amibes cho đến nàng Ruth và nàng Esther, nàng Helène và nàng Aspasie, cho đến những đức bà mặc áo xanh của các nhà thờ làng, từ rừng muông thú cho đến em, đến em…

Jeanne ngồi im trong vòng tay Ravic, hoàn toàn buông thả, đến nỗi như thể nàng không còn ở đây nữa. Ravic cúi xuống gần nàng, nói không dứt lời… Anh cảm thấy như có một cái bóng nhìn qua vai anh, một cái bóng đang nói gì mà không phát ra âm thanh nào, và đang mỉm cười. Anh cúi xuống sát nàng hơn nữa, anh thấy nàng rướn mình lên sát anh hơn nữa. Rồi bỗng nhiên, cái bóng biến mất.

Arch of Triumph – Erich Maria Remarque

Cao Xuân Hạo dịch

NXB Hậu Giang.

reupload: from October 5, 2010 at 9:22pm

Khó hơn “cap”, “cut” một đoạn phim, lượm ra một đoạn tiểu thuyết không hề dễ bởi nó thuộc về tuồng chữ nghĩa nhiều hệ lụy hơn hình ảnh. Nhưng tôi sẽ tận dụng fb để chia sẽ những thứ yêu thích của mình.

Ravic là một người đã từng thuộc về nước Đức, không chốn dung thân, cuộc đời như một con bướm đêm nhưng cắn xé số phận của mình hơn cả một con sói hoang không quá khứ. Anh gặp Jeanne (Joan Madou) vào ngày cơn mưa phùn lạnh giá buông trên cầu Ponte d’Alma, một người đàn bà vô hồn, trống rỗng nhưng lại giúp anh không trở thành tờ giấy trắng chỉ đề tên những cái tên giả và ngày hôm qua. Trích đoạn này là thời điểm anh nhận ra cô đã chiếm trọn trái tim anh nhiều như thế này, và cũng là thời điểm anh nói nhiều nhất kể từ nhiều năm tị nạn tại Paris. Quá nhiều để nói 3 chữ trống rỗng về tình yêu, nhưng là bất tận và vĩnh viễn.

Remarque là nhà văn Đức viết về tình yếu có vị trí vĩnh cửu trong trái tim tôi, chỉ cần đọc văn của ông là có thể bỏ qua toàn bộ mọi chữ nghĩa của bất cứ nam văn sỹ trong hàng thế kỷ than vãn về cô đơn, cơn đói khát tình người hay sự khốn cùng số phận. Ông đã nếm trải 2 màn kịch đương đại kinh hoàng nhất lịch sử nhân loại về chiến tranh để đủ hiểu thế nào là không có tình yêu. 

Published in: on March 3, 2015 at 3:09 pm  Leave a Comment  

Con hươu vừa chết

Con hươu của tôi chết rồi

Khi đã bước rất nhiều

Những vết guốc mỏng manh trên thảm tuyết mềm

Trên những mưu mô đông cứng của người thợ săn đang đặt tay lên cò súng

Con hươu của tôi thoi thóp

Hướng đôi mắt buồn đen thẳm

Những vết máu thấm  trên thảm tuyết mềm trắng toát

Trên những hả hê nồng ấm của nòng súng vẫn còn bốc hơi

Tôi ngồi đó

Ngắm tấm thảm đỏ vươn dài, khao khát như sự sống

Cho đến khi đêm đen phủ màu u tối

Rủ rỉ tiêng hát ca vang của cái chết êm đềm đang đến

Tôi xin lỗi

Xin chào buổi sáng!

250903_10150208839648088_1344946_n

Hanoi

Facebook May 28, 2011 at 12:12am

Published in: on March 3, 2015 at 2:46 pm  Leave a Comment  

‘Her-lost’ ‘His-mail’ lời nhắn của Spike Jonze tới Sofia Coppola

Năm 2003, Spkie Jonze và Sofia Coppola đã kết thúc cuộc hôn nhân 4 năm của họ. Tôi không biết tình yêu họ dành cho nhau ra sao, nhưng 2 tác phẩm mà họ tạo ra ở 2 đầu thập kỷ đúng như là một cuộc đối thoại, một ánh hồi quang về tình yêu và sự lạc lối .

1012018_10152133308443088_563864725_n

Tôi gần như đã quên sạch nội dung bộ phim Lost in Translation (Her) của Sofia Coppola nhưng cảm giác về nó vẫn còn nguyên vẹn và trở nên mới hơn khi xem Her (2013) của Spkie Jonze. Không rõ nếu xem 2 phim cùng một lúc sẽ như thế nào và chắc chắn, rất nhiều người đã đặt câu hỏi, bộ phim của năm 2013 là câu trả lời của Spike về cuộc hôn nhân của mình, lá thư gửi Sofia, và những ý niệm đẹp về tình yêu vẫn lơ lửng ở một khoảng không gian nào đó.

1512341_10152133313883088_235177993_n

Ngày Sofia Coppola nhận giải Oscar, Spkie Jonze đã vắng mặt. Sau 10 năm, ông đã để nguyên khoảng trống sau ngôi sở hữu cách: Her  Thế giới 10 năm qua đã có gì thay đổi, con người dã đi xa đến đâu trên những chuyến tàu đường dài hun hút, lên cao đến đâu trong những cầu thang máy cất xa khỏi mặt đất này?

Facebook

January 16, 2014 at 10:36pm

Published in: on March 1, 2015 at 12:06 pm  Leave a Comment  

Compliance – Sự phục tùng

Compliance là một trong những bộ phim được xây dựng từ một sự kiện có thật, tốt, rất tốt. Có rất nhiều tiêu chí để đánh giá thể loại phim này. Một cách phổ thông đó là mô tả lại sự thật sinh động, sâu sắc, thậm chí là đưa ra những lý giải vượt lên trên cả sự kiện. Và bộ phim này có đủ những yếu tố đó.

compalience

Một cảnh trong phim Compliance (2012)

Sự kiện có thật vào năm 2004, tại cửa hàng ăn nhanh McDonald (Kentucky), nhân viên quản lý đã nhận được cú điện thoại của một sỹ quan cảnh sát phát giác một cô phục vụ quầy 18 tuổi đã ăn cắp ví của khách hàng. Viên sỹ quan này cho biết đang làm việc với nạn nhân (người bị lấy cắp ví) và bà ta đã tố cáo một trong các cô phục vụ tại cửa hàng (với ngoại hình khá cụ thể). Bà quản lý được yêu cầu kiểm tra cô phục vụ đó. Sự việc tưởng chừng như được làm rõ khi cô gái bị lột truồng mà vẫn không tìm ra vật chứng.

Nhưng không, cô gái này vẫn bị viên sỹ quan kết tội ăn cắp, bị nhốt trong phòng, bị canh giữ (bởi chồng sắp cưới của bà quản lý.) Trong căn phòng này, cô gái đã bị lạm dụng bởi 2 người: viên sỹ quan kẻ điều khiển vị finance làm nhục cô gái.

Một câu chuyện lố bịch từ đầu đến cuối, đặc biệt ngay trên nước Mỹ, nhưng đó là 1 trong số 70 vụ án tương tự, trong đó người bị hại là nạn nhân của những cú điện thoại “nhân danh” – người bên kia đầu dây tự xưng là cảnh sát, giám đốc bla bla

Nếu theo dõi vụ án, hầu như tất cả đều nhận ra, người bị hại là nạn nhân của một sự ngu ngốc, cả tin nào đó, khi chấp hành mệnh lệnh từ một kẻ xướng danh quyền lực. Và đạo diễn Craig Zobel đã làm tốt công việc của mình: giải mã ý nghĩa của chữ Compliance (tạm dịch là sự phục tùng).

Bộ phim giữ được 90% các tình tiết trong sự kiện, bối cảnh quay chỉ diễn ra trong một nhà hàng ăn nhỏ và người xem được chứng kiến các góc độ, diễn biến của nhân vật trong phim rồi nhanh chóng bị cuốn theo diễn biến sự việc.
Nhưng tôi sẽ không đi nhiều vào nội dung. Chẳng qua chỉ làm cái cớ để cùng đạo diễn giải mã “sự phục tùng” mà thôi.

– Trong lớp nghĩa Compliance vào Tk-13 có mang một sắc thái tích cực mô tả một trạng thái hòa hợp (trong điệu nhảy, điệu nhạc) và sau khoảng 200 năm, từ này thêm một sắc thái khác: sự xun xoe, khúm núm [obsequiosus]

– Trong ý nghĩa có tính tiêu cực của Compliance, sự phục tùng này bao hàm một số tình thái cụ thể:
+ Bị mắc bẫy
+ Không còn lựa chọn
+ Chấp thuận hoàn cảnh

Ba trạng thái này đều hiện diện đầy đủ trong bộ phim.

Vậy điều gì khiến bạn phục tùng? Hẳn là sự hiện diện của “quyền lực” “người được trao quyền lực”?
Nếu quyền lực hiện diện cụ thể như một vị tổng thống trên truyền hình chẳng hạn, người ta sẽ không rơi vào trạng thái phục tùng một cái tivi. Nhưng có thứ vô hình trong một đền đài nguy nga sừng sững lại mang đến cho ta một trạng thái phục tùng (dường như một cái cột, một bức tượng vô tri không mang đến sự phục tục đó). Hoặc dẫu khi ta đối mặt trực tiếp với một vị tổng thống, một giáo chủ, một vị lãnh đạo quyền lực, thì có vẻ như, sự phục tùng bị kích phát bởi một sức mạnh vô hình chứ không đơn thuẩn từ dáng vóc, quần áo hay số vệ sỹ đứng xung quanh họ.

Như vậy, hẳn là có một sự phục tùng nằm trong cái sọ não chúng ta. Tạm cho là, chúng đến từ:
+ Giáo dục gia đình
+ Huấn luyện nhà trường
+ Các mặc định từ toàn thể xã hội

Yếu tố giáo dục gia đình có xuất hiện trong nạn nhân vụ McDonald. Cô gái phục vụ không chỉ ngây thơ (18 tuổi) trong nỗi sợ hãi (sự hiện diện vô hình của ngài cảnh sát) mà sự kháng cự của cô (khi bị yêu cầu cởi bỏ quần áo) hầu như không có, bởi, bố mẹ cô dạy rằng, là con gái nên nghe lời người lớn (cấp trên, người hơn tuổi, sỹ quan cảnh sát). Bởi điều đó thường đúng và dẫn đến điều tốt hơn xấu.

Không chỉ cô gái đó, bà quản lý, vị hôn phu, dù cả 2 đều ở tuổi 40 cũng có một trạng thái phục tùng khác. Chúng đến từ một khái niệm vô hình: sỹ quan cảnh sát là đại diện của luật pháp => mọi yêu cầu của anh ta đều đúng.

Sự phục tùng còn diễn ra ở những khia cạnh nhỏ hơn nữa mà bất cứ ai trong chúng ta cũng đều đối mặt, đều trở thành “nạn nhân” của nó. Ở cấp độ nhẹ nhất mà sự phục tùng tác động đến vật chủ của nó: suy giảm khả năng truy vấn bản thân.

Chúng ta phục tùng:
+ mọi thông tin từ một tờ báo một đài truyền hình danh tiếng phát ra (vì uy tín, vì sự đông đúc của hệ thống…)
+ phục tùng lời giáo huấn đạo đức từ một Giáo sư Toán (cũng vì sự danh tiếng, vì uy tín của một cá nhân có kiến thức)
Ở cấp cao hơn của sự phục tùng, nghĩa tích cực và tiêu cực ngày càng sát lại gần nhau thành một dạng thỏa thuận:
+ tôi phục tùng chính phủ để được hưởng sự an toàn của nó
+ tôi phục tùng sỹ quan cảnh sát vì anh ta có “quyền” làm thế
Khi quá trình tự vấn, tự phản tỉnh, tự đặt câu hỏi bị dập tắt thì sự phục tùng sẽ chuyển sang thang bậc cuối cùng: cái bẫy.

Và chúng ta mỗi khi ra đường, bật tivi, chắp tay cầu nguyền, nhận lời khuyên bảo, nhận nhiệp vụ trong công việc đều phải đối mặt với nó.

Published in: on July 11, 2013 at 8:56 am  Leave a Comment  

Zoombie trong điện ảnh – đám đông trung lưu tha hóa

Tôi đã từng bình luận khá kỹ (trên facebook) về những phim zombie trong vòng 5 năm đổ lại đây và vẫn chỉ xoay quanh làm rõ concept zombie trong điện ảnh và cách các đạo diễn phát triển chúng thành những idea với muôn hình vạn trạng. Giờ chỉ tóm lược lại tiến trình zombie đi từ văn hóa tới điện ảnh theo các bước sau:

– Từ những lời nguyền voodoo của người da đen về những kẻ mất các linh hồn (bộ tộc, gia đình, và thiên nhiên), nhưng thây ma chỉ là công cụ của những kẻ xấu (phù thủy). Đây là lớp văn hóa nguyên thủy về linh hồn vạn vật cũng như sự ràng buộc của con người. Nhưng trong nó vẫn là một trục xuyên suốt: con người – gia đình – bộ tộc. Bị cắt đứt liên hệ, họ là những thây sống.

– Zombie trong năm 60 đầu thế kỷ 20 là những nguyên mẫu hiện đại về sự thoa hóa của con người khi mất đi linh hồn bộ tộc, cắt đứt cội rễ vói gia đình và trở thành linh kiện của guồng máy tiêu dùng. Lõi concept này tiến sâu vào tầng lớp trung lưu.

– Trong 10 năm trở lại đây, zombie còn đại diện cho các đồ hộp đóng sẵn trong siêu thị, đại diện cho pop art và lấy cảm hứng sâu sắc của con người tha hóa trong Kafka.

– Zombie trong World war Z cũng không nằm ngoài trào lưu này ngoài một số idea được thay đổi như chính đạo diễn Marc Forster chia sẻ trên tạp chí Film Journal International:

+ tốc độ của xã hội tiêu dùng tăng lên (so với những năm 90) và tốc độ trong zombie của ông cũng khác với những thây sống chậm ì trước kia. Và điều này chúng ta có thể thấy rõ hơn trong phim Im Legend. Ý thứ 2 quan trọng hơn. Đó là

+ mô hình của bầy đàn (điều mà đạo diễn thể hiện rõ trong phần intro đầu phim, đặc biệt là đàn kiến).

Hình ảnh những xác sống phá vỡ bức tường thiêng liêng tạo ra nhiều cảm xúc khác biệt. Trước đó, người ta thấy, người Israel, Palestine đã nắm tay nhau ca hát, tạo nên một cảm giác yên bình (tạm bợ). Nhưng cũng phải nói đến bức tường Berlin cũng đã từng bị đạp đổ bởi kỷ nguyên của tiếng nói thị dân trung lưu cũng như sự sụp đổ của những thể chế cắn cỗi.

Một cảnh trong World War Z. Hình ảnh những xác sống phá vỡ bức tường thiêng liêng tạo ra nhiều cảm xúc khác biệt. Trước đó, người ta thấy, người Israel, Palestine đã nắm tay nhau ca hát, tạo nên một cảm giác yên bình (tạm bợ). Nhưng cũng phải nói đến bức tường Berlin cũng đã từng bị đạp đổ bởi kỷ nguyên của tiếng nói thị dân trung lưu cũng như sự sụp đổ của những thể chế cắn cỗi.

Tôi cho rằng, Marc Forster đã tạo ra một bộ khung hoàn thiện cho Zombie và trong đây để phân tích kỹ hơn về bộ khung này, ta buộc phải lùi lại khoảng 100 năm để tìm hiểu ngọn nguồn về “cái tạo ra zombie” bằng Lý thuyết tâm lý đám đông của Gustave Lebon. Trong đó nếu đặt các đặc trưng cơ bản của “tâm lý đám đông” và hành động của zombie trong World War Z có những điểm tương đồng sau:

– một tập thể bị thống trị bởi vô thức
– chỉ hoạt động khi bị kích thích bởi một tác nhân bên ngoài (như trong phim là âm thanh).
– năng lượng của đám đông là tàn phá
– tâm hồn của đám đông là không có trí tuệ.
– hành động của đám đông có tính lây lan (như virus dại trong phim)
– và cuối cùng, thời đại của đám đông là khi các niềm tin cổ xưa sụp đổ, giá trị của tư tưởng trở nên vô nghĩa và sự lên ngôi của giai cấp trung lưu…

Đây chỉ là một vài gợi ý để chúng ta tiếp cận và nghiên cứu về tâm lý đám đông và biết đấu có thể nhìn thấu được động cơ tạo nên những đám đông điện loạn đang hiện diện tại Việt Nam. Hay như theo quan điểm cá nhân của tôi, những đám đông giết cẩu tặc chính là hình tượng nguyên mẫu của World War Z.

Một số ý tưởng khác về zombie trong Warm bodies, Resident Evil

Nếu chỉ xem trailer, thoạt nghĩ Warm Bodies sẽ là bộ phim từa tựa như series Twilight khi dàn diễn viên cũng không khác là mấy, tuy nhiên, hóa ra, thú vị hơn hẳn. Một trong những lý do tôi đánh giá phim này cao hơn Twilght là Warm Bodies triển khai được rất nhuần nhuyễn biểu tượng zombie, trong khi Twilght rơi vào sự sáo rỗng của biểu tượng ma cà rồng.
a2_zombie
Tôi đã từng so sánh 2 biểu tượng này trong một loạt phim trước đó, và gần đây nhất là zombie trong sesires Resident Evil, ma cà rồng trong phim hoạt hình Transylvania Hotel. Hai trục biểu tượng này chạy xuyên suốt trong điện ảnh Hollwood trong 20 năm qua và tiếp biến vào những chuyển biến trong cơ tầng xã hội tư bản, điều tạo nên một thứ giải trí sâu hơn là các màn cười khóc, cháy nổ, rùng rợn mà cả zombie và ma cà rồng mang lại.

Vậy có gì mới trong Warm Bodies. Không có gì mới. Ngoài 2 chi tiết rất thú vị có trong phim này, mà trước khi xem ta không thể bỏ qua 2 sản phẩm điện ảnh – kịch nghệ cần xem trước để đối chiếu:

– The Terminal
– Romeo và Juliet.

Việc liên quan đến Romeo và Juliet là điều đương nhiên bởi đây là chủ đích của Isaac Marion tác giả cuốn tiểu thuyết cùng tên với bộ phim (nhân vật chính của chúng ta là R và Julie). Nếu ai đã từng thích Shakespeare và hiểu sâu tác phẩm đến mức nào tự khắc sẽ phát hiện ra một số chi tiết giải trí tương ứng đến đó.

Nhưng Warm Bodies liên quan gì đến The Terminal?

Sân bay - nơi chúng ta tưởng chừng như gặp nhau nhưng thực ra, nó là một phiên bản đổ vỡ của những quảng trưởng lạnh lẽo!

Sân bay – nơi chúng ta tưởng chừng như gặp nhau nhưng thực ra, nó là một phiên bản đổ vỡ của những quảng trưởng lạnh lẽo!

The Terminal được làm năm 2004, bối cảnh là một nhóm người bị kẹt tại sân bay New York, trong đó có 1 người Đông Âu (Tom Hanks thủ vai) hoàn cảnh éo le nhất và có tinh thần đấu tranh cao nhất, đã thoát khỏi chiếc sân bay này.

Sự mắc kẹt là một trong ý tưởng chính được phát triển trong The Terminal và đó cũng là khởi điểm của Warm Bodies – một nhóm zombie trú ấn tại một sân bay, thi thoảng mới vào thành phố ăn não người.

Sân bay, nhà ga, bến tàu luôn là cảm hứng bất tận của điện ảnh. Đây dường như là nơi duy nhất con người có chung một cái gì đó từa tựa một chuyến đi, một hành trình, nhưng đây cũng là nơi họ không có gì liên quan với nhau khi bước ra khỏi nhà ga.

Zombie là một biểu tượng gần gũi của thị dân (trong khi ma cà rồng là biểu tượng của tầng lớp chóp bu). Quá trình tha hóa của con người khi bước vào kỷ nguyên công nghiệp bắt đầu được Kafka tri nhận sâu sắc trong văn học, và bùng nổ trong điện ảnh. Cột mốc gần nhất là Resident Evil – khi con người được sản xuất hàng loạt thì tình thế của họ còn tồi tệ hơn cả zombie – một chuỗi sản phẩm lỗi nhiễm độc hóa học, đưa con rơi của cách mạng biến đổi gene hay nạn nhân của một chiến tranh virus. Ở một khía cạnh khác, con người trong Warm Bodies trước khi trở thành zombie đã có biểu hiện vô cảm của một xác sống: luôn nhìn vào màn hình smartphone, giao tiếp qua cây rút tiền và màn hình vi tính.

Warm Bodies vẫn chỉ là một câu chuyện sến cho thanh niên, nhưng cũng phải điểm qua 3 cột mốc đưa R (nhân vật nam trong ảnh) trở lại thành người: luôn truy vấn nội tâm, yêu, tự nhận ra lỗi lầm, tự ghê tởm với lỗi lầm, và sự hi sinh. Đây cũng là một điểm mạnh hơn hẳn Twilight.

Trong khi đó, Resident Evil lại là dẫn chứng cho sự tha hóa của con người khi các cá tính/bản sắc bị sản xuất hàng loạt

a4_zombie

Từ ma cà rồng đến zombie và quá trình sản xuất hàng loạt ‘cá tính’

Trước tiên, không nên xem Resident Evil Retribution bởi nó chán, tệ và quá sáo mòn, chưa kể là bị cắt thảm hại trong rạp VN (chí ít đó là những gì thuộc về trải nghiệm cá nhân của tôi)

Tuy nhiên, trong tất cả những thứ nhàm chán đó, ta vẫn có thú vui đi tìm bằng chứng về những bài học lý thuyết trong quy trình xây dựng lõi concept cho 1 series phim.

Cách đây vài hôm, tôi đã đầ cập đến concept ‘vampire’ – ma cà rồng, quá trình điện ảnh hấp thụ từ những tích truyện ly kỳ để trở thành biểu tượng của tầng lớp chóp bu tư bản với những tính năng cơ bản: sự lấp lánh (của kim cương), sự bất tử (của vàng) và hút máu (người lao động và những kẻ ngây thơ). Ta có thể mổ xẻ trong 2 bộ phim gần đây Abraham Lincoln săn mà cà rồng và Dark Shadow để thấy rõ hơn các ý trên.

Zombie có lịch sử mới được tầm 100 năm, từ những câu chuyện ma quỷ voodoo của người Haiti (theo khảo sát của Nick Pearce, một nhà xã hội học và nhân chủng học tại Đại học Durham – Vương quốc Anh). Zombie là sản phẩm của những phù thủy dùng phép thuật tạo ra những thây ma không có linh hồn. Ở đây, linh hồn theo cách hiểu của người châu Phi là: con người có 3 loại linh hồn: linh hồn dành cho thế giới (có một số tính chất giống đại ngã), linh hồn thị tộc (bản ngã xã hội) và linh hồn Tên (bản ngã tiềm thức). Bằng phép thuật, phủ thủy sẽ cắt đứt mối liên hệ giữa các linh hồn. Con người không còn liên hệ với gia đình, xã hội, với thế giới, họ sẽ trở thành những thây ma – công cụ cho mục đích xấu của phù thủy.

Tất nhiên, một biểu tượng sinh động như vậy không bao giờ thoát khỏi bộ máy Hollywood. Năm 1929, cuốn tiểu thuyết Magic Island giới thiệu khái niệm Zombie cho người Mỹ. Năm 1932, bộ phim White Zombie ra đời.

Nếu ma cà rồng sinh ra từ môi trường quý tộc thì Zombie lại sinh ra từ tầng lớp thị dân, nghèo, tù túng và bị ruồng bỏ, bị cắt đứt.

Vết cắt xã hội này đi xuyên suốt chiều dài điện ảnh kinh dị.

Cho đến khi du nhập vào Resident Evil, biểu tượng này được nâng cấp với chủ nghĩa tiêu dùng.

Chủ nghĩa tiêu dùng sản sinh từ cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra các sản phẩm hàng loạt. Điện ảnh tái hiện bằng những bộ phim robot tiêu diết con người. Sau đó con người tự sản xuất ra mình, điện ảnh khai thác tiếp những nhân bản vô tính đòi quyền sống. Và bộ phim Resident Evil là đi đến kịch điểm của thế loại này.

 

Đó là quảng cáo

Con người trở thành sản phẩm hàng loạt, món hàng công nghiệp, không chỉ thể xác mà còn bản sắc - tưởng như vô hình những không phải thế.

Con người trở thành sản phẩm hàng loạt, món hàng công nghiệp, không chỉ thể xác mà còn bản sắc – tưởng như vô hình những không phải thế.

Nếu có ai đang quan tâm đến những vấn đề nòng cốt, nền tảng của quảng cáo phương Tây, bệ đỡ là nền công nghiệp tiêu dùng và cả một hệ thống lý luận đằng sau nó, thì bộ phim này có thể là một trong các ví dụ sinh đông.

Theo nghĩa đen đây là một bộ phim quảng cáo dài 2 tiếng

Theo nghĩa bóng, đây là một bộ phim sử dụng một cú pháp cơ bản, cổ điển của quảng cáo: Bạn là đặc biệt, duy nhất (Alice) nhưng chúng tôi (nhà sản xuất, tập đoàn) là người tạo ra bạn (hàng loạt, có công thức, dây chuyền). Chúng tôi xin khẳng định một lần nữa, bạn là số “1”

Khởi đầu của Resident Evil: Retribution cũng là 1 bộ phim quảng cáo với form mẫu người đàn bà trong mơ mà phương Tây đã xây dựng: trong một cái bếp tiện nghi, với đủ các thiết bị giải phóng người phụ nữ ra khỏi công việc vặt. Chỉ có điều giấc mơ của Alice chỉ là một sản phẩm kỹ thuật sô và buộc cô ta phải thức tỉnh.

Đằng sau tất cả những màn đánh đấm man rợ, với một lũ zombie – sản phẩm “thị dân out date”, dạng hàng tồn nhiễm độc hóa chất, Alice rơi vào xứ sở thần tiên, chứng kiến nhân dạng của cô ta bị sản xuất hàng loạt.

Sự sản xuất hàng loạt của nhân dạng là đề tài ăn khách của Hollywood trong hơn 10 năm đổ lại đây mà ta có thể đánh dấu cột mốc là con cừu Doly đầu tiên được nhân bản vô tính.

Tiền thân của nhân bản vô tính trong điện ảnh là, tôi tạm gọi là, nhân bản cơ tính. Đó là những con robot từ vị trí nô lệ, phục tùng bắt đầu được Hollywood thổi bóng ma vào cỗ máy, cố tình chơi với hệ nhị nguyên của khoa học. Kết cuộc của hầu hết những bộ phim dòng này đều là một câu hỏi mở: bản ngã bạn ở đâu, nếu có một cỗ máy hoàn hảo giống hệt bản. Dấu chấm than tuyệt đẹp cho dòng phim này, tôi bình chọn chính là Real Steel.

Real Steel, đương nhiên, không còn là sản phẩm giải trí, khi nó một lần nữa khẳng định lại: cỗ máy vẫn là cỗ máy. Tuy nhiên, nhân dạng của bạn và cỗ máy lại là một hệ quy chiếu tương thuộc. Đây chính là điều mà chưa bộ phim robot nào là được trước Real Steel. Nói chung, có ăn học thì làm phim cứ sẽ tốt dần lên :))

Quay trở lại Resident Evil, những cỗ máy cơ khí hầu như không tồn tại, mà tại đây, là những con người hoàn thiện. Lại nhớ, cái thời phim anh Arnold đóng hai vai, trong đó có người nhân bản vô tính khiến người ta thích mê đi, thì giờ đây, Alice là những con số vô hạn…

Published in: on July 11, 2013 at 8:53 am  Leave a Comment  

Sự rụng của bông hoa

Ngay cả khi đã ngắt ra khỏi cành, đứt lìa gốc rễ, một bông hoa vẫn cứ nở theo đúng cú hích của tự nhiên đã được lập trình bởi đất, nước và từng nguyên tử trên cánh hoa, nhụy hoa, cuống hoa tương tác với ánh ánh sáng mặt trời. Sự nở này tác động vào sự nhìn của con người chúng ta, tiếp tục kích hoạt một khoái cảm nào đó, có thể gọi là tình yêu, với nhiều cách khác nhau, mà theo lối đơn giản nhất là: đứng cạnh một bông hoa, ngắm nhìn hoa, và thấy một bông hoa khác đang nở trong tâm tưởng.

Cái ham muốn ngắt hoa có bao giờ sở hữu được sự nở của bông hoa? Mà chẳng qua là một ham muốn níu kéo cái tình yêu đang bị kích hoạt bởi sự nở kia. Chính vì thế, ngắt bao nhiêu bông hoa cũng không thấy đủ và khi hoa tàn héo, ta lại thấy chúng như chưa bao giờ tồn tại trong bình hoa.

Nếu có dịp nào đó, ta thấy một bông hoa rụng thì đó sẽ là một hạnh ngộ bởi nó đã tự chọn thuộc về ta đúng thời điểm toàn bộ các nhân tố tạo nên sự nở đi hết một quãng đường, rẽ một chút, để bông hoa rời khỏi cuống, từng giây một, chạm đất.

Sự rụng này tự nhiên đã chấm dứt tình yêu sở hữu khi chẳng cần ngắt, hoa đã thuộc về ta, và cũng chẳng thuộc về ta.

Bởi thế, được ngắm một bông hoa lìa cành là một tri ân, là một lời chia tay sự sở hữu.

Thế nên, Ca Diếp mới cười là vậy.

Published in: on June 11, 2013 at 5:08 pm  Leave a Comment